Rola czynników immunologicznych
w obronie płodu –
progesteron oraz antygeny HLA

Progesteron

Progesteron należy do najważniejszych czynników immunoregulacyjnych. Hamuje on odpowiedź proliferacyjną limfocytów i aktywność cytotoksyczną limfocytów T, wspomaga natomiast rozwój limfocytów TH2. Jego działanie może być przekazywane poprzez bezpośrednie blokowanie proliferacji lub poprzez receptory progesteronowe. Ekspresja tych receptorów jest indukowana u części limfocytów T CD8+ w wyniku stymulacji aloantygenowej antygenami płodu. W wyniku stymulacji progesteronem limfocyty T produkują czynnik blokujący indukowany przez progesteron (PIBF). Jego produkcja następuje głównie na styku tkanek matki i płodu. Najważniejszą rolą tego immunomodulacyjnego białka jest regulacja poziomu cytokin. W odpowiedzi na jego obecność zwiększa się poziom cytokin typu TH2, a maleje poziom IL-12, aktywującej komórki NK. Następuje również indukcja powstawania limfocytów supresorowych. Rezultaty otrzymywane w wyniku obecności PIBF mogą również być uzyskane dzięki bezpośredniemu działaniu progesteronu [8].


Ludzkie antygeny HLA i ich udział w przebiegu ciąży

Na styku tkanek matki i jedności płodowo-łożyskowej trofoblast nie wykazuje ekspresji większości klasycznych ludzkich antygenów MHC, zarówno klasy I jak i klasy II. Wyjątek stanowi tu klasyczny antygen klasy I - HLA-C. Oprócz tejże cząsteczki ludzki trofoblast prezentuje również nieklasyczne antygeny klasy I - HLA-E oraz HLA-G. Ograniczenie to dotyczy powierzchni komórek zarodka oraz, po implantacji, komórek cytotrofoblastu i syncytiotrofoblastu kosmków, cytotrofoblastu śródnaczyniowego i syncytiotrofoblastu inwazyjnego. Komórki jedności płodowo-łożyskowej nie kontaktujące się bezpośrednio z tkankami matki nie wykazują takich ograniczeń i na ich powierzchni można znaleźć klasyczne ludzkie antygeny MHC [4, 8].

Zastąpienie klasycznych antygenów HLA nieklasycznymi jest motywowane właściwościami przeważających w miejscu kontaktu komórek układu odpornościowego. Rozpoznawanie obcych antygenów MHC klasy I, jak i ich braku, przez uNK inicjuje reakcję cytotoksyczną wobec komórek docelowych, natomiast obecność cząsteczek HLA-C, HLA-E i HLA-G chroni kontaktujący się z tkankami matki cytotrofoblast pozakosmkowy przed atakiem [5].

W przypadku nieprawidłowej ekspresji antygenów HLA i obecności klasycznych ich form na komórkach trofoblastu może dojść do wzbudzenia odpowiedzi immunologicznej skierowanej przeciw jedności płodowo-łożyskowej.