Komórki układu odpornościowego w rozwoju łożyska

Komórki układu odpornościowego na styku tkanek matki i płodu

Miejsce styku jedności płodowo-łożyskowej z tkankami matki obfituje w komórki układu odpornościowego. Siedemdziesiąt procent leukocytów matki stanowią komórki NK o nietypowym, macicznym fenotypie (uNK). Dziesięć procent leukocytów stanowią limfocyty T, a około 20 % stanowią komórki mielomonocytowe [4].

Poza komórkami uNK w miejscu implantacji bytuje niewielka ilość cytotoksycznych limfocytów T CD8+ oraz populacja pomocniczych limfocytów T CD4+ i limfocytów B stanowiąca około 60 ¸ 80 % puli komórek układu odpornościowego, nie należących do uNK [5].

Na powierzchni śluzówki ludzkiego endometrium występują limfocyty T posiadające receptory gd (TCR gd) oraz komórki NKT. Ich liczba jest wyższa w porównaniu z populacją w krwi obwodowej. Limfocyty T gd są istotne dla wrodzonej odpowiedzi immunologicznej ze względu na rozpoznawanie antygenów nie związanych z cząsteczkami MHC, a więc nie prezentowanych przez komórki APC [5, 6]. Komórki NKT są istotne ze względu na swoje funkcje imunoregulacyjne [6].

Wymienione komórki w przypadku niesprawnego działania mechanizmów obronnych płodu, omówionych poniżej, mogą prowadzić do patologicznego rozwoju ciąży lub jej odrzucenia.

Maciczne komórki naturalnie cytotoksyczne - uNK

Naciekanie tętnic spiralnych przez trofoblast pozakosmkowy i tworzenie naczyń maciczno-łożyskowych jest inicjowane przez interferon gamma (IFN-g) wydzielany przez maciczne komórki NK. Proces ten powoduje zmniejszenie grubości ścian naczyń i ich rozszerzenie, co umożliwia szybszy przepływ krwi do rozwijającego się łożyska i płodu.

Z drugiej strony antygeny płodu, pochodzące od ojca, wykazują wysoką immunogenność, a główną rolę w odrzuceniu alogenicznego trofoblastu u kobiet nadwrażliwych na te antygeny odgrywają właśnie komórki NK [8, 9, 10].

Sugeruje się również, że uNK uczestniczą w tworzeniu doczesnej [4].

Z tych powodów regulacja cytotoksyczności i produkcji cytokin przez komórki NK jest jednym z ważniejszych mechanizmów płodowo-matczynej immunotolerancji.

Komórki NK kontaktują się z środowiskiem poprzez gamę receptorów obecnych na ich powierzchni, a sygnał docierający do komórki jest wypadkową sygnałów odbieranych za pośrednictwem wszystkich receptorów. Do istotnych dla rozwoju łożyska receptorów immunoglobulinopodobnych należą hamujące jak i aktywujące receptory KIR, rozpoznające cząsteczki MHC klasy I. Różne izoformy receptorów KIR rozpoznają epitopy różnych cząsteczek HLA-B, HLA-C i HLA-G. Receptory ILT, występujące także na innych leukocytach, wiążą się z dużo większym powinowactwem do ludzkiego antygenu HLA-G niż do innych cząsteczek MHC klasy I. W przeciwieństwie do komórek NK krwi obwodowej, wszystkie uNK prezentują na swej powierzchni lektynowe receptory typu C - CD94-NKG2A. Rodzina receptorów CD94-NKG2 rozpoznaje peptydy liderowe pochodzące z cząsteczek MHC klasy I prezentowane przez nieklasyczną cząsteczkę MHC klasy I, HLA-E. Cząsteczka CD94 tworząca heterodimer w połączeniu z cząsteczką NKG2A przekazuje sygnał blokujący aktywację komórki NK [4, 5, 6, 7].